Pensiya nədir? Pensiya müəyyən şərtlərə cavab verən şəxslərə dövlət tərəfindən ödənilən sosial təminat ödənişidir. Əsas məqsəd insanın əmək fəaliyyəti başa çatdıqdan sonra və ya qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər hallarda gəlirlə təmin olunmasına kömək etməkdir.

Azərbaycanda pensiya sistemi əsasən şəxsin əmək fəaliyyəti dövründə formalaşan pensiya kapitalı və digər qanuni şərtlər əsasında qurulub.

Pensiya kimlərə verilir?

Pensiya müxtəlif əsaslarla təyin oluna bilər. Ən geniş yayılmış növlərdən biri yaşa görə əmək pensiyasıdır. Bundan başqa, qanunvericilikdə əlilliyə və ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası kimi növlər də nəzərdə tutulur.

Pensiyanın təyin olunması üçün şəxsin müvafiq qanunvericiliklə müəyyən edilmiş şərtlərə cavab verməsi tələb olunur.

Pensiya kapitalı nədir?

Pensiya kapitalı şəxsin gələcək əmək pensiyasının hesablanmasında nəzərə alınan əsas göstəricilərdən biridir. İşləyən şəxsin əməkhaqqından sosial sığorta ödənişləri həyata keçirildikcə onun fərdi hesabında pensiya kapitalı formalaşır.

Pensiya kapitalının məbləği gələcəkdə təyin ediləcək pensiyanın hesablanmasına təsir edən əsas amillərdəndir.

Pensiya necə hesablanır?

Pensiyanın məbləği şəxsin fərdi hesabında toplanmış pensiya kapitalı və qanunvericilikdə müəyyən edilmiş digər şərtlər əsasında hesablanır.

Sadə şəkildə desək, əmək fəaliyyəti dövründə rəsmi əməkhaqqı və sosial sığorta ödənişləri nə qədər düzgün və yüksək olarsa, şəxsin gələcək pensiya təminatı da buna uyğun formalaşa bilər.

Lakin pensiyanın hesablanması yalnız əməkhaqqının məbləğindən asılı deyil. Burada pensiya kapitalı, sığorta stajı və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər meyarlar da mühüm rol oynayır.

Pensiya ilə sosial müavinət arasında fərq nədir?

Pensiya və sosial müavinət eyni anlayış deyil.

Əmək pensiyası müəyyən sığorta şərtlərinə cavab verən şəxslərə təyin olunur və əsasən onların əmək fəaliyyəti dövründə formalaşmış pensiya hüquqları ilə bağlıdır.

Sosial müavinət isə qanunvericilikdə nəzərdə tutulan müəyyən sosial hallarla əlaqədar şəxslərə verilən dövlət ödənişidir.

Bu səbəbdən pensiya hüququ olmayan şəxslər üçün müəyyən hallarda sosial müavinət mexanizmləri tətbiq oluna bilər.

Pensiya almaq üçün nə lazımdır?

Pensiya təyin olunması üçün konkret tələblər pensiyanın növündən və qüvvədə olan qanunvericilikdən asılıdır.

Yaşa görə əmək pensiyası üçün əsas məsələlərdən biri pensiya yaşına çatmaq və qanunvericilikdə müəyyən edilmiş pensiya kapitalı və ya sığorta stajı ilə bağlı şərtləri ödəməkdir.

Bu tələblər zamanla dəyişə bildiyinə görə pensiyaya çıxmaq istəyən şəxslər aktual rəsmi məlumatları yoxlamalıdır.

Pensiya kapitalını necə öyrənmək olar?

Şəxs öz fərdi hesabında formalaşmış pensiya kapitalı barədə elektron xidmətlər vasitəsilə məlumat əldə edə bilər.

Pensiya kapitalını vaxtında yoxlamaq gələcək pensiya təminatı haqqında daha aydın təsəvvür yaratmağa və əmək fəaliyyəti dövründə sosial sığorta ödənişlərinin düzgün aparılıb-aparılmadığını izləməyə imkan verir.

Nəticə

Pensiya insanın əmək fəaliyyətindən sonra və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər hallarda sosial təminatını həyata keçirməyə yönəlmiş mühüm dövlət ödənişidir.

Gələcək pensiyanın formalaşmasında pensiya kapitalı və sığorta stajı mühüm əhəmiyyət daşıyır. Buna görə rəsmi əmək müqaviləsi ilə işləmək, sosial sığorta ödənişlərinin düzgün həyata keçirilməsini izləmək və fərdi hesabdakı pensiya kapitalı barədə məlumatlı olmaq vacibdir.

Pensiya sistemi və şərtləri dəyişə bildiyindən, konkret pensiya məbləği və pensiya hüququ ilə bağlı qərar verərkən aktual rəsmi məlumatlara əsaslanmaq lazımdır.