Telefonunuzdakı bu səhv bütün pullarınıza başa gələ bilər – Özünüzü belə qoruyun
Son illərdə mobil telefon vasitəsilə həyata keçirilən dələduzluq halları həm Azərbaycanda, həm də dünyada artmaqdadır. Kibercinayətkarlar vətəndaşların şəxsi məlumatlarını və bank kartı məlumatlarını ələ keçirmək üçün müxtəlif üsullardan istifadə edirlər. Mütəxəssislər isə sadə təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməklə bu risklərin əhəmiyyətli dərəcədə azaldıla biləcəyini bildirirlər.
Ən çox rast gəlinən dələduzluq üsulları
1. Saxta SMS və mesajlar (Smishing)
Dələduzlar özlərini bank, mobil operator və ya dövlət qurumu kimi təqdim edərək istifadəçilərə SMS göndərirlər. Mesajlarda adətən "kartınız bloklanıb", "hesabınızı təsdiqləyin" və ya "mükafat qazandınız" kimi ifadələr yer alır. Linkə daxil olan istifadəçilərin məlumatları oğurlana bilər.
2. Saxta telefon zəngləri (Vishing)
Bəzi hallarda dələduzlar bank əməkdaşı və ya polis kimi təqdim olunaraq vətəndaşlardan kart nömrəsi, PIN kodu və ya birdəfəlik təsdiq kodunu tələb edirlər. Unutmayın ki, heç bir bank əməkdaşı bu məlumatları telefon vasitəsilə istəmir.
3. Mesajlaşma tətbiqlərində saxta hesablar
WhatsApp, Telegram və digər platformalarda tanışların adı ilə yaradılmış saxta profillər pul istəyə və ya zərərli keçidlər göndərə bilər. Belə hallarda həmin şəxslə başqa vasitə ilə əlaqə saxlayaraq məlumatı dəqiqləşdirmək tövsiyə olunur.
4. Saxta lotereya və hədiyyə kampaniyaları
"Telefon qazandınız", "Pul mükafatı əldə etdiniz" kimi vədlərlə istifadəçilərdən şəxsi məlumat və ya "çatdırılma haqqı" adı altında ödəniş tələb oluna bilər.
5. Zərərli mobil tətbiqlər
Rəsmi tətbiq mağazalarından kənar mənbələrdən yüklənən proqramlar telefonunuza zərər verə və şəxsi məlumatlarınızı oğurlaya bilər.
Özünüzü necə qoruya bilərsiniz?
Heç vaxt bank kartınızın PIN kodunu, CVV kodunu və ya SMS-lə gələn təsdiq kodunu paylaşmayın.
Naməlum nömrələrdən gələn zəng və mesajlara ehtiyatla yanaşın.
Şübhəli keçidlərə klikləməyin.
Tətbiqləri yalnız rəsmi mağazalardan yükləyin.
Telefonunuzun əməliyyat sistemini və tətbiqlərini mütəmadi yeniləyin.
Mümkün olduqda iki mərhələli identifikasiya (2FA) funksiyasını aktiv edin.
Bank hesabınız üzrə SMS və ya mobil bildiriş xidmətini aktiv saxlayın ki, bütün əməliyyatlardan dərhal xəbərdar olasınız.
Dələduzluqla qarşılaşdıqda nə etməli?
Əgər bank kartı məlumatlarınızı paylaşdığınızı və ya şübhəli əməliyyat baş verdiyini düşünürsünüzsə, ilk növbədə bankınızla əlaqə saxlayaraq kartın bloklanmasını tələb edin. Daha sonra aidiyyəti hüquq-mühafizə orqanlarına və ya kibercinayətlərlə mübarizə üzrə məsul qurumlara müraciət edin.
Nəticə
Rəqəmsal texnologiyaların inkişafı gündəlik həyatı asanlaşdırsa da, kiberdələduzluq risklərini də artırır. Sadə təhlükəsizlik qaydalarına riayət etmək, şübhəli mesaj və zənglərə qarşı diqqətli olmaq, eləcə də şəxsi məlumatları heç kimlə paylaşmamaq həm maliyyə vəsaitinizi, həm də şəxsi məlumatlarınızı qorumağın ən effektiv yoludur.