Yer kürəsi qəfildən fırlanmağı dayandırsaydı, nə baş verərdi?

Yer kürəsi hər saniyə böyük sürətlə fırlanır. Bəs planetimiz qəfildən fırlanmağı dayandırsaydı, nə baş verərdi? Cavab düşündüyünüzdən daha dəhşətli və heyrətamizdir.

Biz Yer kürəsinin fırlandığını hiss etmirik. Çünki atmosfer, okeanlar, insanlar, heyvanlar və planetin səthindəki hər şey Yerlə birlikdə hərəkət edir. Yer öz oxu ətrafında təxminən 24 saata bir dövr edir.

İndi təsəvvür edin ki, bu hərəkət bir anda dayanır.

Nəticələr saniyələr ərzində başlayardı.

İlk saniyələrdə nə baş verərdi?

Yer qəfil dayansa, onun səthində olan insanlar və əşyalar dərhal dayanmazdı.

Səbəb ətalətdir.

Yer ekvator yaxınlığında təxminən saatda 1 670 kilometr sürətlə fırlanır. Planet dayansa belə, səthdəki obyektlər əvvəlki hərəkətlərini müəyyən müddət davam etdirməyə çalışardı.

Bu, nəhəng dağıdıcı küləklər və güclü hərəkət nəticəsində səthdəki obyektlərin sürətlə yer dəyişdirməsi ilə nəticələnə bilərdi.

Binalar, ağaclar, avtomobillər və digər obyektlər üçün vəziyyət son dərəcə təhlükəli olardı.

Okeanlar quruya doğru hərəkət edərdi

Yer kürəsinin fırlanması okeanların və atmosferin indiki formada paylanmasına da təsir edir.

Planet qəfil dayansaydı, okeanlarda böyük dəyişikliklər baş verərdi. Su kütlələri öz hərəkətini davam etdirməyə çalışaraq sahillərə doğru nəhəng dalğalar yarada bilərdi.

Sahil əraziləri xüsusilə böyük təhlükə ilə üzləşərdi.

Lakin burada vacib bir məqam var: Yer sadəcə fırlanmağı dayandırsa, amma Günəş ətrafında hərəkətini davam etdirsə, vəziyyət bir ssenariyə; həm fırlanması, həm də Günəş ətrafındakı orbital hərəkəti dayansa, tamam başqa ssenariyə çevrilərdi.

Bir gün təxminən bir il qədər uzun olardı

Əgər Yer öz oxu ətrafında fırlanmağı dayandırsa, lakin Günəş ətrafında dövr etməyə davam etsə, planetdə adi gecə-gündüz dövrü artıq əvvəlki kimi olmazdı.

Yer yenə Günəş ətrafında hərəkət etdiyi üçün Günəşin səmadakı görünən mövqeyi çox daha yavaş dəyişərdi.

Nəticədə dünyanın bir çox bölgəsində çox uzun gündüzlər və çox uzun gecələr yaranardı.

Bu isə temperatur sistemini ciddi şəkildə dəyişdirərdi.

Uzun müddət Günəş işığı alan ərazilər həddindən artıq isinər, uzun müddət qaranlıqda qalan bölgələr isə kəskin şəkildə soyuyardı.

Hava şəraiti tamamilə dəyişərdi

Yer kürəsinin fırlanması atmosferin hərəkətinə də təsir edir.

Fırlanmanın dayanması ilə hazırda bildiyimiz külək sistemləri və hava dövranları böyük dəyişikliklərə məruz qalardı.

İqlim zonaları da zaman keçdikcə indiki formasını itirə bilərdi.

Bu dəyişikliklər təkcə havaya deyil, kənd təsərrüfatına, su ehtiyatlarına və canlıların yaşayış şəraitinə də təsir edərdi.

Bəs Yer niyə indi fırlanır?

Yer kürəsinin fırlanması Günəş sisteminin yaranması ilə bağlıdır.

Milyardlarla il əvvəl Günəş sisteminin formalaşdığı maddə böyük bir qaz və toz buludu şəklində idi. Bu maddənin hərəkəti və bucaq momentinin qorunması nəticəsində planetlər, o cümlədən Yer, fırlanmağa başladı.

Bu fırlanma bu gün də davam edir.

Əslində Yer tamamilə sabit sürətlə fırlanmır. Onun fırlanma sürətində çox kiçik dəyişikliklər baş verir. Ayın yaratdığı gelgit təsiri də Yer kürəsinin fırlanmasını çox uzun zaman ərzində tədricən yavaşladır.

Yer tədricən dayansaydı, vəziyyət fərqli olardı

Ən maraqlı məqam budur: Yer qəfildən deyil, milyonlarla və ya milyardlarla il ərzində tədricən yavaşlasaydı, nəticələr tamamilə fərqli olardı.

Canlılar və ekosistemlər dəyişən şəraitə müəyyən qədər uyğunlaşa bilərdi.

Günlərin uzunluğu tədricən artar, atmosfer və okean sistemləri yeni tarazlıq vəziyyətinə uyğunlaşardı.

Ancaq Yer kürəsinin qəfil dayanması ilə müqayisədə bu, daha yavaş və fərqli proses olardı.

Yer kürəsinin fırlanması niyə bu qədər vacibdir?

Yer kürəsinin fırlanması sadəcə astronomik bir xüsusiyyət deyil.

O, gecə-gündüz dövrünün yaranmasına, atmosferin hərəkətinə, okeanların davranışına və planetin iqlim sistemlərinə təsir göstərən əsas amillərdən biridir.

Yəni hər gün hiss etmədiyimiz bu nəhəng hərəkət Yer üzündə həyatın mövcud olduğu şəraitin formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Nəticə

Yer kürəsi qəfildən fırlanmağı dayandırsaydı, nəticələr qlobal miqyasda fəlakətli olardı. Ətalət səbəbindən atmosfer və səthdəki obyektlər əvvəlki hərəkətlərini davam etdirməyə çalışar, okeanlar və iqlim sistemi böyük dəyişikliklərə məruz qalardı.

Ən maraqlısı isə budur ki, biz bütün bunları hər gün yaşasaq da, Yer kürəsinin nəhəng sürətlə fırlandığını demək olar ki, heç vaxt hiss etmirik.

Planetin üzərində sakit dayanmış kimi görünürük, amma əslində kosmosda inanılmaz sürətlə hərəkət edən nəhəng bir sistemin üzərindəyik.