Avropada kartof böhranı: İsti hava məhsulu azaltdı, qiymətlər yüksəldi
Avropanın əsas kartof istehsalçıları bu il qeyri-adi hava şəraitinin yaratdığı ciddi problemlə üzləşib. Yay aylarında müşahidə olunan yüksək temperatur və uzunmüddətli quraqlıq məhsuldarlığı aşağı salıb, eyni zamanda kartofun ölçüsünə və keyfiyyətinə də təsir göstərib.
Enerji və İqlim Kəşfiyyatı Birliyinin (ECIU) yeni hesablamasına əsasən, Almaniya, Fransa, Belçika və Niderlandda ekstremal istilər və quraqlıq nəticəsində təxminən 3,1 milyon ton kartofun istehsaldan çıxacağı gözlənilir. Təşkilat bu itkinin dəyərini mövcud qiymətlər əsasında yüz milyonlarla avro ilə qiymətləndirir.
Problemin başqa bir tərəfi isə bu il daha az kartof əkilməsi ilə bağlıdır. 2025-ci ildə yüksək məhsul fermerlər üçün qiymətlərin kəskin aşağı düşməsinə səbəb olub. Nəticədə əkin sahələrinin azaldılması 2026-cı il üçün potensial olaraq daha 3,6 milyon ton məhsulun yetişdirilməməsi ilə nəticələnib.
Məhsulda kəskin azalma gözlənilir
ECIU-nun məlumatına görə, Almaniya, Fransa, Belçika və Niderlandda kartof istehsalının 2025-ci ildəki 27,3 milyon tonluq rekord göstəricidən 19,5–20,5 milyon tona qədər geriləməsi mümkündür. Bu, Avropa kartof bazarında təklifin ciddi şəkildə azalması deməkdir.
Fransada vəziyyət xüsusilə diqqət çəkir. Ayrı-ayrı ərazilərdə məhsuldarlığın 20 faizə qədər aşağı düşdüyü bildirilir. ECIU isə Fransa üzrə orta məhsuldarlığın beşillik göstərici ilə müqayisədə təxminən 13 faiz aşağı olduğunu qeyd edir.
Kartof-fri də təsirlənə bilər
Məsələ yalnız fermerlərin məhsul itkisi ilə məhdudlaşmır. Kartofun böyük hissəsi emal müəssisələrində kartof-fri və digər məhsulların hazırlanması üçün istifadə olunur. Buna görə xammalın azalması emal sektorunda qiymət təzyiqini artıra bilər.
ECIU-nun məlumatına görə, Belçikada sərbəst bazarda kartofun qiyməti ilin əvvəlində demək olar ki, sıfıra yaxınlaşdığı halda sonradan 200 avro və daha yuxarı səviyyələrə qalxıb. Almaniyada emal üçün istifadə olunan kartofun qiyməti də mövsümün əvvəlindəki minimum göstəricidən kəskin yüksəlib.
Kartofun ölçüsü də ayrıca problem yaradır. ECIU bildirir ki, Belçikada əsas kartof-fri sortlarından biri üzrə məhsuldarlıq ötən illə müqayisədə təxminən 30 faiz aşağı düşüb və məhsulun yalnız bir hissəsi emal müəssisələrinin tələb etdiyi ölçüyə çatıb.
Qıtlıq nə vaxt daha çox hiss oluna bilər?
Hazırda bazarda əvvəlki mövsümdən qalan ehtiyatların vəziyyəti mühüm rol oynayır. Financial Times yazır ki, mövcud ehtiyatlar Milad dövrünə qədər bazarı müəyyən qədər təmin edə bilər. Lakin yaz aylarına, xüsusilə Pasxa dövrünə yaxın təchizat probleminin daha ciddi hiss olunması gözlənilir.
Beləliklə, Avropada kartof bazarında qeyri-adi vəziyyət yaranıb: bir il əvvəl fermerlər artıq məhsul və aşağı qiymətlərlə üzləşirdilərsə, 2026-cı ildə həm əkin sahələrinin azalması, həm də ekstremal hava şəraiti təklifin kəskin daralmasına səbəb olub.
ECIU hesab edir ki, son illərdə daha tez-tez təkrarlanan quraqlıq və ekstremal hava hadisələri kənd təsərrüfatı üçün artan risk yaradır. Bu səbəbdən 2026-cı il kartof mövsümündə baş verənlər təkcə qiymət məsələsi deyil, həm də Avropanın ərzaq istehsalının hava şəraitindən nə dərəcədə asılı olduğunu göstərən nümunələrdən biridir.
